/ Artykuły

Łańcuch dostaw ICT w NIS2 i rykoszet regulacyjny – wymogi dla dostawców chmury, hostingu i software house’ów

8 min. czytania

Twoja firma może nie podlegać bezpośrednio pod ustawę o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, a mimo to otrzymać od klienta wymagania bezpieczeństwa wynikające z NIS2. Dla software house’u, dostawcy hostingu czy partnera utrzymującego infrastrukturę może to oznaczać dodatkowe warunki współpracy – i konieczność udowodnienia, że rzeczywiście je spełnia.

Źródłem tych wymagań jest obowiązek zabezpieczenia łańcucha dostaw. Artykuł 21 dyrektywy NIS2 nakazuje podmiotom kluczowym i ważnym uwzględniać ryzyko związane z bezpośrednimi dostawcami oraz oceniać ich praktyki cyberbezpieczeństwa. Klient nadal odpowiada za realizację własnych obowiązków, ale potrzebuje wiedzieć, czy Twój kod, usługa lub infrastruktura nie narażają jego działalności na przestój albo utratę danych.

Tak działa rykoszet regulacyjny – wymagania docierają do dostawcy przez przetarg, ankietę bezpieczeństwa i umowę. Nie oznacza to automatycznego objęcia każdej firmy IT wszystkimi obowiązkami NIS2. Oznacza jednak, że klient może uzależnić współpracę od konkretnych zabezpieczeń i dowodów ich skuteczności. Przetestowane odtwarzanie danych, sprawna obsługa incydentów czy kontrola dostępu mogą więc stać się argumentami decydującymi o zdobyciu lub utrzymaniu kontraktu.

Z tego artykułu dowiesz się:

Jak art. 21 NIS2 zmienia ocenę dostawców IT?

Bezpieczeństwo firmy zależy również od podmiotów, którym powierza ona utrzymanie systemów, tworzenie oprogramowania czy przechowywanie danych. Dostawca z dostępem administracyjnym do środowiska klienta może stać się drogą wejścia dla atakującego. Podatność w zewnętrznym komponencie aplikacji może natomiast zagrozić systemowi, nawet jeśli infrastruktura została prawidłowo zabezpieczona.

Dlatego art. 21 ust. 2 lit. d dyrektywy NIS2 zalicza bezpieczeństwo łańcucha dostaw do obowiązkowych obszarów zarządzania ryzykiem. Ustęp 3 doprecyzowuje, że podmioty kluczowe i ważne mają uwzględniać podatności charakterystyczne dla każdego bezpośredniego dostawcy oraz jakość jego produktów i praktyk cyberbezpieczeństwa, w tym procedur bezpiecznego tworzenia oprogramowania. Ocenie podlega więc zarówno dostarczane rozwiązanie, jak i sposób pracy firmy, która za nim stoi.

Co klient będzie chciał sprawdzić?

Zakres weryfikacji powinien odpowiadać ryzyku związanemu z daną usługą. Inne znaczenie ma dostawca narzędzia do tworzenia grafik, a inne partner administrujący środowiskiem produkcyjnym lub rozwijający aplikację przetwarzającą dane klientów. NIS2 wymaga środków odpowiednich i proporcjonalnych do ryzyka.

W praktyce rozmowa o bezpieczeństwie może więc obejmować następujące pytania.

  • Dostawca chmury lub hostingu może zostać poproszony o przedstawienie zasad izolacji środowisk, ochrony dostępu administracyjnego i odtwarzania danych po awarii.
  • Firma utrzymująca infrastrukturę powinna być gotowa wyjaśnić, jak wykrywa zagrożenia, wdraża poprawki i reaguje na incydenty poza godzinami pracy klienta.
  • Software house może otrzymać pytania o przeglądy kodu, kontrolę zewnętrznych bibliotek oraz sposób usuwania i zgłaszania podatności.

To przykłady przełożenia oceny ryzyka na weryfikację konkretnej usługi. Odpowiedzi warto poprzeć dokumentacją i wynikami testów, które pozwolą klientowi ocenić skuteczność zabezpieczeń.

Bezpieczny kod to także proces jego powstawania

W przypadku software house’u kontrola może zacząć się jeszcze przed wdrożeniem aplikacji. Klient może oczekiwać, że bezpieczeństwo zostanie uwzględnione podczas projektowania, a następnie sprawdzane przy kolejnych zmianach.

Takie podejście realizują praktyki Secure by Design i DevSecOps. W projekcie e‑commerce mogą oznaczać na przykład sprawdzanie zależności przed publikacją nowej wersji, przegląd zmian w uprawnieniach użytkowników czy wykrywanie haseł i kluczy dostępowych przypadkowo zapisanych w repozytorium.

Znaczenie ma też to, co dzieje się po wykryciu problemu. Sam raport ze skanowania nie usuwa podatności. Potrzebny jest proces oceny zagrożenia, przypisania odpowiedzialności i wdrożenia poprawki.

Jak daleko sięga kontrola podwykonawców?

Art. 21 wskazuje wprost na bezpośrednich dostawców. Nie ustanawia powszechnego obowiązku osobnego audytowania każdego podmiotu czwartego czy piątego rzędu. Dalsze zależności mogą jednak wpływać na bezpieczeństwo świadczonej usługi i z tego powodu wymagać uwzględnienia w ocenie ryzyka.

Przykładowo firma SaaS może korzystać z zewnętrznego operatora infrastruktury, a aplikacja rozwijana przez software house z wielu bibliotek open source. Klient potrzebuje wiedzieć, jakie istotne zależności występują w jego usłudze i jak dostawca nimi zarządza. W przypadku bibliotek może to oznaczać prowadzenie ich wykazu, monitorowanie podatności i zapewnienie możliwości aktualizacji.

Mechanizm przenoszenia wymagań na podwykonawców doprecyzowuje rozporządzenie wykonawcze UE 2024/2690, dotyczące określonych kategorii podmiotów, w tym dostawców usług chmurowych i usług zarządzanych objętych jego zakresem. Wymaga ono uwzględniania w umowach zasad podwykonawstwa oraz odpowiednich wymagań cyberbezpieczeństwa dla podwykonawców. Przewiduje również przeglądy praktyk bezpieczeństwa dostawców podczas współpracy. Weryfikacja nie kończy się zatem na ankiecie wypełnionej przed podpisaniem kontraktu.

Nie wiesz czy Ty lub Twój partner biznesowy podlega pod NIS2?

Przeanalizujemy Twoją sytuację oraz Twoich podwykonawców!

Wdrożenie NIS2

Dostawca wysokiego ryzyka w uKSC. Co oznacza to dla Twojej firmy?

Ocena dostawcy przez klienta to jeden poziom kontroli. Polska ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa przewiduje również formalną procedurę uznania dostawcy sprzętu lub oprogramowania za dostawcę wysokiego ryzyka, określanego skrótem HRV (High‑Risk Vendor).

Status HRV wynika z decyzji administracyjnej ministra właściwego do spraw informatyzacji. Nie jest oceną wystawianą przez dział zakupów po nieudanym audycie. Postępowanie służy ochronie bezpieczeństwa państwa, a przed wydaniem decyzji minister zasięga opinii Kolegium do Spraw Cyberbezpieczeństwa. Decyzja określa objęte nią typy produktów, rodzaje usług lub konkretne procesy ICT. Nie oznacza automatycznie zakazu korzystania ze wszystkiego, co oferuje dana firma.

W ocenie uwzględnia się zarówno kwestie techniczne, jak i pozatechniczne. Znaczenie mają wykrywane podatności, sposób ich usuwania oraz nadzór nad wytwarzaniem i dostarczaniem rozwiązań. Analizowane są również struktura własnościowa dostawcy i prawdopodobieństwo kontroli przez państwo spoza UE lub NATO. Dlatego sam test bezpieczeństwa produktu nie rozstrzyga wszystkich ryzyk analizowanych w tej procedurze.

Kiedy trzeba wycofać rozwiązania dostawcy?

Skutki decyzji dotyczą podmiotów wskazanych w ustawie. Obejmują między innymi podmioty kluczowe i ważne oraz określone podmioty telekomunikacyjne i finansowe. Obowiązki te nie ograniczają się do systemów formalnie uznanych za infrastrukturę krytyczną.

Obowiązek Zakres i termin
Zakaz wprowadzania do użytkowania Dotyczy rozwiązań wskazanych w decyzji.
Decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu.
Wycofanie używanych rozwiązań Zasadniczo nie później niż w ciągu
7 lat
od ogłoszenia decyzji w Monitorze Polskim.
Skrócony termin
4 lat
Dotyczy wskazanych w ustawie przedsiębiorców telekomunikacyjnych
i rozwiązań objętych decyzją, realizujących funkcje krytyczne
określone w załączniku nr 3.

Szczegółowy zakres obowiązków i wyjątków określają art. 67b i 67c uKSC.

Siedmioletni termin wycofania nie daje swobody dalszego kupowania i wdrażania objętej decyzją technologii. W zamówieniach publicznych ustawa przewiduje dodatkowo zakaz jej nabywania przez wskazane podmioty, a Prawo zamówień publicznych podstawę odrzucenia oferty obejmującej takie rozwiązania.

Dla dostawcy IT konsekwencje biznesowe mogą więc pojawić się znacznie wcześniej niż termin wymiany sprzętu. Jeśli oferowana usługa zależy od technologii objętej decyzją, klient będzie potrzebował oceny jej wpływu na współpracę i możliwego sposobu zastąpienia.

Jak sprawdzić własne zaplecze technologiczne?

Praktyczny przegląd warto zacząć od ustalenia, z czego faktycznie korzysta usługa świadczona klientowi. Sama lista firm, od których przychodzą faktury, może nie pokazywać wszystkich istotnych zależności.

  1. Zidentyfikuj produkty i ich producentów. Spisz urządzenia sieciowe, platformy wirtualizacji, systemy backupowe i pozostałe komponenty istotne dla działania usługi. Rozróżnij producenta, dystrybutora i partnera utrzymaniowego.
  2. Ustal zależności od poddostawców. Sprawdź, jakie elementy zapewnia operator chmury, centrum danych lub inny partner. Zapisz również miejsca, w których brakuje Ci informacji.
  3. Weryfikuj zakres oficjalnych decyzji. Sprawdzaj Monitor Polski i BIP Ministerstwa Cyfryzacji. Porównuj treść decyzji z konkretnymi rozwiązaniami używanymi w środowisku.
  4. Oceń możliwość wymiany. Ustal dostępne alternatywy, zależności licencyjne, sposób eksportu danych oraz czas potrzebny na migrację i testy. Taką analizę warto przygotować przed rozpoczęciem wieloletniego kontraktu.

Korzystanie z produktu objętego decyzją nie nadaje automatycznie jego użytkownikowi statusu HRV. Może jednak stworzyć problem dla klientów, którzy mają obowiązek ten produkt wycofać. Z perspektywy relacji B2B liczy się więc znajomość własnych zależności technologicznych i gotowość do przedstawienia wykonalnego planu zmian.

5 elementów, które warto uporządkować w umowie i infrastrukturze

Ankieta bezpieczeństwa może otworzyć rozmowę z klientem, ale konkretne zobowiązania pojawiają się w umowie. To na jej podstawie strony ustalają oczekiwany poziom ochrony, sposób weryfikacji zabezpieczeń i zasady współpracy podczas awarii.

Poniższe pięć obszarów pomaga przełożyć wymagania klienta na codzienną pracę dostawcy. Nie jest to jednak uniwersalny zestaw klauzul narzuconych każdej firmie IT przez NIS2. Zakres zobowiązań trzeba dopasować do świadczonej usługi, ryzyka i przepisów dotyczących stron.

1. RTO i RPO, które mają pokrycie w architekturze

Informacja o dostępności usługi na poziomie 99,9% nie wyjaśnia jeszcze, ile potrwa odtworzenie systemu po poważnej awarii ani ile danych można utracić. Do tego służą dwa odrębne parametry.

  • RTO określa docelowy maksymalny czas przywrócenia działania usługi po zakłóceniu.
  • RPO określa dopuszczalną utratę danych wyrażoną w czasie, czyli jak daleko wstecz może sięgać punkt, do którego odtworzymy system.

Przykładowo RPO wynoszące godzinę oznacza dopuszczenie utraty nawet ostatniej godziny zmian. Dla systemu przyjmującego zamówienia może to mieć zupełnie inne konsekwencje niż dla wewnętrznego archiwum dokumentów.

W umowie warto ustalić, jakich systemów dotyczą te wartości, jak mierzy się czas odtworzenia i co oznacza przywrócenie działania. Uruchomiona maszyna wirtualna nie musi jeszcze oznaczać działającego sklepu, jeśli niedostępna pozostaje baza danych lub integracja z systemem magazynowym.

RTO i RPO są celami odtworzeniowymi. Jeśli stają się gwarancją umowną, dostawca powinien mieć potwierdzenie, że potrafi je osiągnąć. Dlatego potrzebne są testy odtwarzania obejmujące rzeczywiste zależności usługi.

2. Prawo do weryfikacji zabezpieczeń

Klient może potrzebować dowodów, że deklarowane zabezpieczenia działają. Rozporządzenie wykonawcze UE 2024/2690 przewiduje dla podmiotów objętych jego zakresem uwzględnianie w umowach z dostawcami prawa do audytu lub otrzymywania raportów z audytu.

Warto wcześniej uzgodnić zakres weryfikacji, zasady poufności, terminy oraz sposób przekazywania dokumentów. Dowodami mogą być między innymi wyniki testów odtwarzania, raporty z przeglądów uprawnień czy informacje o usunięciu wykrytych podatności.

W środowisku współdzielonym dostęp audytora musi chronić również pozostałych klientów. Zgoda na audyt nie powinna oznaczać nieograniczonego dostępu do wszystkich systemów i surowych logów. Można ustalić kontrolowaną inspekcję, udostępnianie wyciągów z dokumentacji lub raportów niezależnego audytora, stosownie do celu weryfikacji.

3. Powiadomienie o incydencie, które daje klientowi czas na reakcję

Termin 24 godzin z NIS2 dotyczy wczesnego ostrzeżenia przekazywanego przez zobowiązany podmiot do CSIRT lub właściwego organu po uzyskaniu wiedzy o poważnym incydencie. Nie jest ogólnym przyzwoleniem, aby dostawca przez dobę zwlekał z poinformowaniem klienta. Dyrektywa wymaga działania bez zbędnej zwłoki.

Również rozporządzenie 2024/2690 wskazuje na umowne zobowiązanie dostawców do powiadamiania bez zbędnej zwłoki o incydentach zagrażających bezpieczeństwu systemów odbiorcy.

Dlatego w umowie warto określić kanał kontaktu dostępny całodobowo, przesłanki uruchomienia powiadomienia i maksymalny czas jego przekazania. Pierwsza wiadomość może zawierać wstępne ustalenia. Powinna wskazywać, co wykryto, jakiej usługi dotyczy problem i jakie działania już podjęto.

Dalsza współpraca obejmuje aktualizacje, zabezpieczenie dowodów i dostarczenie informacji potrzebnych klientowi do zgłoszenia. Nie warto uzależniać pierwszego kontaktu od zakończenia pełnej analizy przyczyn incydentu.

4. Przejrzystość lokalizacji danych i dostępu do nich

Deklaracja „serwery w Polsce” nie opisuje całego przepływu danych. Kopie zapasowe mogą trafiać do innego kraju, logi do zewnętrznej usługi, a wsparcie techniczne może korzystać z dostępu spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Praktycznym rozwiązaniem jest udokumentowanie lokalizacji środowiska produkcyjnego, backupów i usług pomocniczych oraz zasad dostępu podwykonawców. W umowie warto też ustalić sposób informowania o zmianach istotnych dla bezpieczeństwa lub obowiązków klienta.

Jeżeli dochodzi do przekazywania danych osobowych poza EOG, trzeba dodatkowo spełnić warunki rozdziału V RODO. Podstawą może być odpowiednia decyzja stwierdzająca adekwatny poziom ochrony albo właściwe zabezpieczenia, zależnie od sytuacji. Lokalizacja infrastruktury i zgodność transferów danych wymagają odrębnego sprawdzenia.

5. Plan wyjścia, który pozwala zmienić dostawcę

Warunki zakończenia współpracy warto ustalić przed jej rozpoczęciem. Rozporządzenie 2024/2690 przewiduje określanie obowiązków dostawcy przy rozwiązaniu umowy, w tym dotyczących odzyskania i usunięcia informacji.

Operacyjny plan wyjścia powinien wyjaśniać, jakie dane i konfiguracje klient otrzyma, w jakim formacie oraz w jakim terminie. Warto uwzględnić dokumentację, przekazanie dostępów, wsparcie migracji, jego koszt i zasady usunięcia pozostałych kopii danych.

Bezprzestojowa migracja wymaga potwierdzenia technicznego. Jej wykonalność zależy między innymi od architektury aplikacji, sposobu synchronizacji danych i możliwości równoległego działania środowisk. Dlatego plan powinien określać dopuszczalną przerwę, testy odbiorowe i warunki powrotu do poprzedniego środowiska, jeśli przełączenie się nie powiedzie.

Dla klienta wartością jest możliwość przeprowadzenia zmiany w przewidywalnym czasie, z jasno podzieloną odpowiedzialnością i kontrolą nad własnymi danymi.

Jak Centuria pomaga spełnić wymagania klientów?

Przed podpisaniem kontraktu klient przesyła ankietę bezpieczeństwa. Pyta o odtwarzanie danych, dostęp administratorów i obsługę incydentów w nocy. Odpowiedzi wymagają współpracy sprzedaży, zespołu technicznego i osób odpowiedzialnych za zgodność. Szczególnie gdy deklaracje składane w przetargu mają później stać się zobowiązaniami w SLA.

W Centurii pomagamy firmom technologicznym uporządkować infrastrukturę i jej utrzymanie pod kątem takich wymagań. Punktem wyjścia jest zestawienie oczekiwań klienta ze stanem środowiska. Sprawdzamy zabezpieczenia, monitoring, backup i gotowość do odtworzenia usług. Ustalamy też podział odpowiedzialności między dostawcą infrastruktury, zespołem rozwijającym aplikację i klientem. Pozwala to wskazać, które wymagania są już spełnione, a które wymagają zmian przed podpisaniem umowy.

Za zobowiązaniami musi stać zespół, który potrafi je realizować również poza godzinami pracy. Dlatego zapewniamy monitoring i całodobowy dyżur 24/7/365, z obsługą zdarzeń oraz ustalonymi ścieżkami eskalacji. Gdy problem obejmuje aplikację, współpracujemy z odpowiedzialnymi za nią developerami. Dla software house’u oznacza to wsparcie operacyjne w obszarze infrastruktury, na której działa dostarczany klientowi system.

Pomagamy również przygotować techniczną część pakietu dowodowego, czyli evidence pack. W zależności od zakresu współpracy mogą się w nim znaleźć dokumentacja środowiska, wyniki testów odtwarzania, opis monitoringu i procedur reagowania oraz raporty z wykonanych prac. Materiały te ułatwiają odpowiedź na pytania audytora i przygotowanie dokumentacji przetargowej.

Dzięki temu rozmowa z klientem może opierać się na konkretnych zabezpieczeniach, wynikach testów i jasno określonej odpowiedzialności. Łatwiej wtedy ocenić, jakie warunki współpracy firma jest gotowa przyjąć i co trzeba jeszcze wdrożyć, aby bezpiecznie obsłużyć nowy kontrakt.

Przygotuj się, zanim klient zapyta o bezpieczeństwo

Wymagania bezpieczeństwa mogą pojawić się przy nowym przetargu, przedłużeniu umowy albo rozszerzeniu współpracy. Wtedy czas potrzebny na usunięcie luk w infrastrukturze może wpłynąć na termin podpisania kontraktu.

Warto wcześniej sprawdzić, czy zobowiązania, które przyjmujesz wobec klientów, mają pokrycie w zabezpieczeniach, procedurach i możliwościach zespołu. Udokumentowane wyniki testów oraz znajomość własnych zależności technologicznych ułatwiają negocjacje i pozwalają rzetelnie określić warunki współpracy.

Masz ankietę bezpieczeństwa lub wymagania do nowej umowy? Porozmawiaj z nami o przygotowaniu infrastruktury do ich spełnienia. Sprawdź, jak Centuria wspiera zarządzanie ryzykiem dostawców IT w NIS2.

O autorze

Patryk Szczepaniak

Marketing Manager w Centurii. Entuzjasta digital marketingu, generalista. Praca w różnych sferach digitalu pozwala mu na spoglądanie na biznes holistycznie łącząc wiele taktyk naraz. Prywatnie biega po krakowskich ścieżkach i rozwija swoją markę Targetly.

Zobacz także

Zobacz więcej